Kalmerende signalen, De levensverzekering van de hond.

 

Er zijn heel wat boeken over geschreven en niet iedereen is het met elkaar eens dat wolven en honden dezelfde signalen gebruiken.

Er zijn boeken over wolven waar hun lichaamstaal in beschreven wordt, Die men cut off signalen noemt, omdat waarnemers zagen hoe het gebruik van deze signalen agressie stopte.

Honden hebben dezelfde sociale vaardigheden om conflicten te voorkomen als wolven. Mensen die dat geobserveerd hebben, hebben dit mogelijk niet gezien omdat wolven veel intenser en directer in hun communicatie zijn.

Onze gedomesticeerde honden kunnen soms zeer duidelijk en direct zijn, maar ze kunnen ook een kleinere en fijnere taal hebben- ze praten zogezegd in kleine lettertjes.

Het vraagt wat meer training om deze kleine, fijne signalen te zien, vooral als je niet gewend bent ze te lezen.

Wij noemen het echter kalmerende signalen omdat het niet helemaal juist is om ze agressie stoppend te noemen, omdat honden deze signalen lang voordat er iets te stoppen valt al gebruiken.

Ze worden gebruikt als pure preventie om te voorkomen dat conflicten überhaupt ontstaan.

De honden gebruiken ze vaak in een vroeg stadium om te voorkomen dat er iets gaat gebeuren. Wanneer bijvoorbeeld een hond ergens binnenkomt en daar honden of mensen ziet, komt onmiddellijk het eerste signaal om te vertellen hoe aardig hij is en dat hij niet van plan is een conflict te beginnen, Wanneer je met je hond gaat wandelen en er komt je een hond of mens tegemoet, komt meteen het eerste signaal om de tegemoetkomende te vertellen dat hij geen slechte bedoelingen heeft.

De signalen worden gebruikt als preventie tegen conflicten, ver voordat een conflict is ontstaan. Ze moeten bedreigingen en problemen voorkomen, ze moeten stress en onrust, nervositeit, harde geluiden en andere onbehaaglijke dingen dempen.

De signalen kunnen ook worden gebruikt door de hond om zichzelf te kalmeren. Wanneer de hond bij de deur zit en zich verheugt op de wandeling en helemaal enthousiast is, zal hij vaak gapen om zichzelf te kalmeren.

De signalen dienen om alle betrokkenen zekerder te maken.

Honden zijn conflictvermijdende roedeldieren.

Wanneer er conflicten ontstaan tussen ons en onze honden, moeten we vooral naar onszelf kijken. In bijna alle gevallen is daar de oorzaak te vinden.

Honden die, op weg naar volwassenheid, gewoon de gelegenheid krijgen om hun taal te ontwikkelen door samen met andere honden te zijn, zullen over het algemeen sociaal goed functionerende dieren worden die het vermogen hebben conflicten op te lossen. Wanneer de honden een deel van dit zo belangrijke communicatiesysteem missen, komt dat vaak omdat ze door mensen bestraft zijn op het moment dat ze probeerden te kalmeren, zodat ze de signalen niet langer durven gebruiken.

Soms missen ze de taal omdat ze zijn aangevallen of voortdurend geplaagd door andere, misschien agressieve en gewelddadige honden, ondanks alle kalmerende signalen die ze hebben afgegeven.

 

Zolang ze een deel van hun taal en vaardigheden tot sociale omgang hebben behouden proberen honden in ieder geval heel duidelijk om conflicten te voorkomen.

We gaan kijken naar deze signalen-welke signalen er zijn, Het zal een stuk makkelijker worden wanneer je je hond kan ‘lezen’ dan begrijp je veel beter waarom een hond doet wat hij doet.

Onze honden hebben deze signalen geërfd. Alle honden ongeacht kleur, ras, grootte en vorm spreken dezelfde taal.

Enkele rassen gebruiken bepaalde signalen vaker dan andere, omdat dat beter past bij hun uiterlijk dat ze hebben. Het is namelijk makkelijker voor een hond met veel haar voor zijn ogen om zich te likken of om te draaien om begrepen te worden, dan om zijn  ogen te gebruiken zoals andere rassen vaak doen. Zo kan een hond bijvoorbeeld stoppen en stil gaan staan, het hoofd afwenden en zich likken, terwijl de hond die hij tegen komt een bocht maakt, langzaam gaat bewegen, aan de grond ruikt en ervoor zorgt  zijn zijkant naar de tegemoetkomende hond te richten. Is er een derde hond ter plekke, gaat die misschien zitten gapen of hij gaat liggen. Een vierde neemt misschien een stok in zijn bek en loopt daar mee rond. Honden kunnen verschillende dingen gebruiken, maar ze begrijpen elkaar omdat deze taal hun eigen taal is. Ze hebben de taal geërfd van hun voorvaderen die meesters in het overleven waren, onder andere door rust en vrede binnen de roedel te bewaren zodat ze hun krachten konden gebruiken voor de jacht en eten in plaats van voor onnodige destructieve conflicten binnen de roedel.

 

Het repertoire van een hond kent ook wat wij dreigementen noemen, of afstand vergrotende signalen. Dit zijn tanden laten zien, grommen, blaffen, uitvallen, snappen en hebben tot doel het onprettige op afstand te houden, het af te schrikken.

Wat honden bedreigend vinden aan ons mensen is o.a. boosheid en agressie. Het feit dat we recht op ze af lopen, dat we over hen heen buigen, hen aanstaren, hen vasthouden en dergelijke.

Hoofd wegdraaien

Je hond kan deze beweging gebruiken wanneer er een andere hond aankomt. Misschien komt de hond iets te snel of te recht op hem aflopen, of misschien gaf hij eerst zelf al een kalmerend signaal waarop je hond antwoord moet geven. Je hond kan ook zijn hoofd wegdraaien als je over hem heen buigt of wanneer je hem optilt, of soortgelijke situaties. Hij staat misschien helemaal stil, maar draait zijn hoofd weg en dat is om je te vertellen dat hij zich onbehaaglijk voelt in de situatie waar hij zich in bevindt.

 

Je kunt dit signaal hel goed zelf gebruiken. Wanneer een hond zich onzeker gedraagt of kalmerende signalen gebruikt wanneer je hem nadert, kun je je hoofd wegdraaien. Een hond die zich plotseling te dicht bij je bevindt zal misschien keffen of grommen, draai je hoofd weg, dat merkt hij. Het betekent dat je geen bedreiging vormt.

Ook het geeuwen is een kalmerend signaal, als je gaapt betekent dat, dat je geen kwaad wil, je bedoelingen zijn goed. Zo zijn er erg veel signalen die we zelf ook kunnen gebruiken om beter met je hond om te gaan.

Wegdraaien is ook een kalmerend signaal. De zijkant of rug naar iemand toedraaien is een sterk kalmerend signaal. Vaak zal de hond eerst een ander kalmerend signaal gebruiken, en wanneer dat niet voldoende werkt zal hij zich wegdraaien.

 

Voorbeeld: Julius een Tibetaanse Mastif, draaide eerst zijn hoofd, vervolgens zijn zij en tenslotte zijn rug naar een zeer boze herderteef toe. De eerste signalen werkten niet, dus hij maakte ze steeds sterker. Pas toen hij haar zijn rug toedraaide werd ze kalmer.

 

Wanneer je hond opspringt en lastig doet, keer hem je rug toe. Wanneer je een andere hond ontmoet, die angstig of onzeker is, keer hem je rug toe. Wanneer een hond net doet of je er niet bent, is dat meestal omdat hij onzeker van je is. Probeer de hond niet bij je te lokken. Kijk weg, draai je weg en de hond zal naar je toekomen.

 

Neus likken.

De hond likt met een snelle beweging van de tong zijn lippen, soms helemaal tot aan zijn neus. Dit gebeurt vaak zo snel dat het bijna niet te zien is, de hond gebruikt dit signaal vaak wanneer hij een andere hond ontmoet, vooral wanneer deze te dicht bij komt.

Je eigen hond kan het ook gebruiken wanneer je over hem heen buigt, hem vastpakt,  op strenge toon tegen hem praat en in vele andere situaties. Sommige honden gebruiken dit signaal meer dan andere, maar begrijpen doen ze het allemaal.

Het is mogelijk dit signaal zelf ook te gebruiken, door je lippen af te likken of alleen het puntje van je tong te laten zien.

Bevriezen

Je hond kan bevriezen in staande, zittende of liggende houding en zich volkomen passief opstellen om iemand te kalmeren. Twee reuen die elkaar tegenkomen zullen zeer voorzichtig zijn met wat ze doen om de kans op een conflict niet te vergroten. Ze zullen vaak langzame bewegingen gebruiken en stokstijf stilstaan in een “bevroren” positie tot een van beide zich verwijdert.

 

Voorbeeld:  Sammy een kleine hond, wordt begroet door een grote herder reu. Sammy stond aan de grond genageld, stok stijf en stil totdat de herder klaar was met snuffelen en verder liep, toen kon Sammy zich weer bewegen.

 

Wanneer je boosheid of agressie toont wanneer je je hond bij je roept, zul je wel eens meemaken dat je hond volkomen stil blijft staan of zitten op de plaats waar hij was. Het lijkt dan ook net of hij je helemaal niet gehoord heeft. En alweer: dit heeft niets met dominantie of koppigheid te maken, je hond probeert gewoon jouw agressie te kalmeren. Stop je eigen gedrag en ga over op een andere tactiek. Wees vriendelijk, beweeg jezelf weg en stop met je dreiging, je hond zal komen.

 

Gedurende het trainen en omgaan met honden ontstaan veel misverstanden en onnodige problemen omdat de eigenaar niet begrijpt wat de hond doet wanneer hij “bevriest”.

 

Langzame bewegingen

Snelle bewegingen werken dreigend, langzame bewegingen hebben een kalmerend effect. De ene keer vermindert je hond zijn vaart slechts een beetje, de andere keer gaat hij echt zo hard op de rem dat er nauwelijks nog beweging te zien is. En soms stopt hij helemaal. Je ziet het vaak als je met je hond loopt en er een andere hond aan komt dan gaat je hond langzamer lopen, soms sluipen, dit is om een kalmerend signaal te geven aan de tegemoet komende hond.

Je hond gaat in veel situaties waar je helemaal niet over nadenkt, langzaam bewegen. Wanneer je de hond roept en je stem klinkt boos, geïrriteerd of wat men ‘dominant’ noemt, zal de hond in de meeste gevallen ogenblikkelijk zijn vaart minderen om je te kalmeren.

Wanneer je merkt dat een hond op jou reageert, trap dan op de rem en ga ogenblikkelijk langzaam bewegen. Of beweeg je zelfs bij de hond vandaan, ga in ieder geval niet recht op de hond af.

Kwispelen.

Wanneer een hond kwispelt hoeft dat helemaal niet te betekenen dat hij blij is. Zeker niet wanneer er gekwispeld wordt in combinatie met signalen die iets anders vertellen. Bijvoorbeeld wanneer de hond bang, onzeker, boos of gestresst is, betekent kwispelen in eerste instantie dat de hond jou, zichzelf of wat het ook is probeert te kalmeren. Je zou zelfs kunnen beweren dat kwispelen een ‘witte vlag’ is, een verzoek om genade- een kalmerend signaal.

Dit is een signaal dat voor ons moeilijk is om te gebruiken, gelukkig  zijn er vele anderen signalen die voor ons wel bruikbaar zijn.

Voorbeeld: Dwerg schnauzer Bulletje stond achter in de auto. Toen zijn eigenaar met een boze blik en houding recht op hem afliep, ging Bulletje wegkijken, snuffelen aan de autovloer en kwispelen.

Speelhouding.

Door de voorpoten zakken in gebogen positie is heel vaak een uitnodiging tot spelen. Daarom noemen we het ook speelhouding. De hond zal dan meestal heen en weer bewegen en zich uitnodigend gedragen.

Soms zie je echter dat je hond door zijn voorpoten zakt en stil staat, of misschien gaat hij een keer omlaag en dan gelijk weer omhoog. Misschien is er dan iets om hem heen dat hij wil kalmeren.

Dat kan een andere hond zijn maar het kan ook een voorwerp zijn.

Zelf kan je deze houding nadoen door je armen (voorpoten) naar beneden uit te strekken..

Soms zie je dat volwassen honden de speelhouding gebruiken tegenover een angstige pup. Ze zijn misschien niet echt geïnteresseerd in spel, maar het heeft een rustgevend effect en wordt gebruikt als kalmerend signaal.

Gaan zitten.

Soms gaat de hond gewoon zitten, mar soms om een groter effect te hebben, keren ze (je) ook nog de rug toe voor ze gaan zitten.

 

Voorbeeld: een Jack Russel  met eigenaar zou wel even laten zien hoe goed zijn hond kon gaan zitten op commando, hij gaf het bevel zit met een harde stem en de Jack Russel draaide zijn rug naar hem toe en ging zitten, vervolgens nam zijn vrouw het over en vroeg de hond om te gaan zitten en de Jack Russel ging keurig voor haar zitten.

 

Gaan liggen.

Hierover bestaan een aantal misverstanden. Gaan liggen en je buik tonen kan in sommige gevallen onderwerping genoemd worden.

Gaan liggen met je buik op de grond heeft echter niets met onderdanigheid te maken. Het is daarentegen een van de krachtigste kalmerende signalen die er bestaan. Vaak is het zo dat een hond die hoog in de rangorde staat gaat liggen om de onrust uit de roedel weg te halen.

 

Voorbeeld: twee pups hadden veel plezier door achter elkaar aan te jagen. Ze waren nog jong twee en halve maand oud, en werden moe. De ene was wat sneller moe dan de andere en ging liggen. Na een poosje had hij ontdekt dat het echt hielp, iedere keer dat de andere pup eraan kwam ging hij liggen.

Honden leren ongelooflijk snel hoe ze deze signalen kunnen gebruiken als we ze maar de gelegenheid geven ze te gebruiken en te ontwikkelen.

Gapen.

Dit is een signaal dat veel mensen erg fascinerend vinden, wij mensen gapen veel wanneer we moe zijn, gestresst of in situaties waarin we gespannen zijn.

Honden doen dat ook, maar ze gebruiken het gapen veel vaker om te kalmeren dan omdat ze moe zijn. Je zult je hond zien gapen wanneer hij opgewonden is omdat hij mee uit mag, je rommelt nog wat en trekt je jas aan, je hond blijft maar gapen.

Honden gapen erg vaak in de wachtruimtes bij de dierenarts, maar ook in situaties wanneer je tegen je kinderen schreeuwt, of luid ruzie maakt met je wederhelft, of op een andere manier conflicten veroorzaakt.

Bedenk dat voor de conflictvermijder die de hond is, de kleinste aanduiding van een conflict iets is dat hij wil stoppen. Wanneer jullie thuis ruzie maken, kijk dan eens naar je hond, misschien zit hij wel in een hoekje te gapen.

 

Gapen is iets dat jezelf heel doeltreffend kunt gebruiken om je hond te kalmeren.

 

Voorbeeld: de hond Flendo was op een avond rusteloos en gestresst en kon zich niet ontspannen. De eigenaar kwam bij hem zitten gapen en na een poosje stopte Flendo met het rusteloze rondlopen en ging naast zijn baasje liggen om zich te ontspannen.

In een bochtje lopen.

Honden lopen normaliter niet recht op elkaar af. Dat kunnen ze wel doen als ze elkaar goed kennen. Of wanneer ze om andere reden erg zeker van elkaar zijn. In sommige gevallen geven ze zoveel andere kalmerende signalen dat het aandurven om recht op elkaar af te lopen.

Maar gewoonlijk veranderen ze van richting, veel of weinig, geheel afhankelijk van de situatie. Dat is ook de reden dat zo veel honden onzeker worden of in de verdediging gaan wanneer wij hondeneigenaren onze honden dwingen om recht op een andere hond af te lopen of er rakelings langs te lopen. De meeste kunnen dat niet aan. 

We kunnen onze hond leren om langs andere honden telopen daar is wel een heel leer proces voor nodig. Eerst leren we een hond zo’n grote bocht te maken dat hij zich nog goed voelt. We letten daarbij goed op dat hij zich gedraagt zoals het hoort in de taal van honden. Daarna kunnen we de bocht steeds kleiner maken tot de hond het prima aan kan om rakelings langs andere honden te lopen. Let de volgende keer dat je hond een andere hond tegen komt eens op welke signalen ze elkaar geven en hoe groot de bocht is die ze maken wanneer ze zelf mogen kiezen. Dan weet je waar je kunt starten.

Snuffelen.

Alle honden snuffelen, zeg je nu natuurlijk. Ja dat doen ze. En vaak snuffelen ze om luchtjes op te nemen, omdat ze het gewoon heerlijk vinden om te snuffelen en de ‘krant te lezen’. Maar snuffelen wordt vaak ook gebruikt als kalmerend signaal.

Wanneer je begint met het observeren van honden zul je het vaak enzeer duidelijk gebruikt zien worden als kalmering. Dit soort snuffelen kan een beweging met de neus naar de grond zijn zonder dat de neus de grond raakt en dan weer omhoog komt met zijn neus. In sommige gevallen kan het een langdurig snuffelen zijn met de neus op dezelfde plek. Soms kun je dan zien dat de neus de grond weliswaar raakt, maar dat de ogen alles volgen wat er om de hond heen gebeurt, je zou de situatie in eengroter geheel moeten zien om te weten wat er aan de hand is. En soms kun je het alleen maar raden.

 

Voorbeeld; Devlin loopt met haar baasje op een weg en er komt een eigenaar met hond recht op ze af. Devlin kijkt weg van de hond die aan komt en begint in de berm te snuffelen tot de ander voorbij is.

Opsplitsen.

Het is vooral belangrijk om twee honden op te splitsen, die niet bij dezelfde roedel horen en druk gedrag vertonen en erg dicht bij elkaar zijn. Wanneer je je fysiek tussen honden plaatst, kun je daarmee voorkomen dat de te grote nabijheid in een conflict eindigt. Ook binnen de roedel kan het te dicht bij elkaar zijn een reden zijn voor een mogelijk conflict. Veel mensen begrijpen het opsplitsen verkeerd en denken dat het iets met jaloezie te maken heeft. Hoogst onwaarschijnlijk.

Wanneer gebruikt je hond dit signaal?

Hij kan het gebruiken wanneer je iemand op bezoek krijgt die je wil omhelzen. De hond kan proberen je op te splitsen wanneer een vreemde je een hand geeft of te dicht bij komt naar zijn zin.

Hij kan het ook gebruiken wanneer je elkaar omhelst, thuis op de bank, een dansje in de keuken maakt, een kind op je schoot hebt en in vele andere dagelijkse situaties.

Voorbeeld: Ik heb twee honden, Flendo en Bulletje, Bulletje rent vol overgave op alle honden af, in sommige gevallen gaat Flendo ertussen staan, Hij is bang dat er anders een conflict van komt, hij wil ze dus gaan opsplitsen. Het is erg leuk om dit te zien, hij doet er echt zijn best voor om Bulletje bij de andere hond vandaan te houden.

Wanneer twee honden in hun spel ruziën en ze worden wat gewelddadig kan een derde hond ingrijpen en de honden opsplitsen door van de achterkant of de zijkant tussenbeide te komen. Er zijn veel honden die dit van hun bazen niet mogen doen. Wanneer ze richting andere honden gaan worden ze terug geroepen, of geschreeuwd, of krijgen het commando af.

Ze krijgen heel eenvoudig dus niet de kans om deze unieke en prachtige taal te ontwikkelen, die zo belangrijk is om rust en orde te creëren.

Wij kunnen het opsplitsen ook gebruiken, omdat honden dit zelf beheersen en zo goed begrijpen wat het betekent, kunnen we daar effectief gebruik van maken. Wanneer twee honden wat gespannen gedrag naar elkaar gaan vertonen kun je er gewoon tussenin gaan staan, zodat er een beetje afstand tussen beide ontstaat.

 

Er zijn meer signalen die we kort zullen noemen. Een aantal worden niet zo vaak gebruikt, maar honden zullen ze toch herkennen en zich ernaar schikken.

Poot op tillen.

dit is een kalmerend signaal dat je wel eens tegen zult komen, maar wellicht niet zo vaak, je ziet het wel als er een andere hond aan komt en je hond weet nog niet wat hij wil, hij blijft staan en tilt zijn ene poot op, je ziet het ook bij oversprong gedrag, de hond weet het op dat moment nog niet, is een beetje onzeker.

Met de ogen knipperen.

Dit is een krachtig kalmerend signaal, het wil zoveel zeggen als: ik bedoel het goed en heb niks kwaad in zin. Het is een signaal dat we zelf ook kunnen gebruiken. Als je een wat bange onzekere hond tegen kom kun je hem aankijken en met je ogen knipperen, hij zal zich wat prettiger gaan voelen en zekerder.

Markeren.

Daar weten we nog weinig van, maar alle observaties die er gedaan zijn geven aan dat markeren in ieder geval niet alleen een kwestie van markeren van het territorium is. Soms is het pure stress zoals wij ook soms van de zenuwen naar het toilet moeten. Soms gebruiken honden het als een sociaal gebeuren, net zoals wij met elkaar een kop koffie drinken.

In een groep honden zie je vaak dat ze plassen op dezelfde plek, waarbij het geheel willekeurig is wie als eerste of als laatste plast. Het kan net zo goed de kleine pup zijn, of de springerige jonge hond, die niet weet waar hij mee bezig is, als de leider van de roedel.

Reactie-overdracht.

Reactie overdracht ( oversprong gedrag ) kun je omschrijven als iets anders gaan doen. Het wordt door sommigen honden vaak gebruikt, zonder dat je er eigenlijk over nadenkt.

Voorbeeld: Mijn Duitse staande is zeer menslievend en vriendelijk tegen iedereen. Een man waar hij op toe liep om te begroeten, bleef staan en ging met zijn armen zwaaien, het was allemaal zo typisch dat de hond een stok pakte die hij zag liggen en er mee rond ging lopen terwijl hij probeerde te doen of de man er niet was. Hij ging snel iets anders doen omdat hij onzeker werd van de man.

Lachen.

Sommige honden gebruiken ‘een lach’ als een sympathiek contact, terwijl andere het duidelijk als kalmering gebruiken. Soms is het een mix van beide. Misschien is het moeilijk om het precies te weten, wij mensen zullen nooit exact weten wat een hond bedoeld, we kunnen er naar raden en door ervaring wijzer worden.

Mijn Duitse staande lacht zich krom, hij gebruikt zijn lach echt om te kalmeren, als ik hem speels aanspreek en wild speel met hem komt hij breed lachend op me af, het is een erg leuk gezicht om te zien, heel nerveus wordt hij dan. Flendo lachte eerst alleen naar mij maar omdat hij feilloos aanvoelt dat het leuk is wat hij doet, en zich daarom geprezen voelt, gaat hij het steeds vaker doen. Ik ken ook een Sheltie die dit zelfde gedrag vertoont, Famke merkte ook dat we er om moesten lachen en het leuk vonden, zij doet het wel net iets anders en klappert erbij met haar tanden. Erg charmant.

Andere signalen.

Dan zijn er nog signalen die je een enkele keer kunt waarnemen.

Met de lippen smakken. Een onverstoorbare kop trekken en puppy gedrag vertonen. En je puppyachtig en kinderachtig gedragen, ook al ben je volwassen.

Samenvatting.

We hebben nu gekeken naar de verschillende kalmerende signalen en geprobeerd uitleg te geven. Ze vormen de sleutel tot begrip voor je hond. Honden hebben ook andere signalen die je iets kunnen vertellen over hun gevoelens. De afstandvergrotende signalen zoals tanden laten zien, grommen, blaffen, uitvallen en signalen waar de meeste mensen te veel waarde aan hechten zoals de staart omhoog zetten en borstelen. Deze laatste twee betekenen in de regel weinig anders dan dat de opwinding van de hond groter dan normaal is. Dat kan van blijdschap zijn, maar ook uit onzekerheid of gewoon omdat er iets typisch gebeurt. Kijk ernaar en observeer dat je hond opgewonden is, maar trek je er niet te veel van aan. Probeer liever de kalmerende signalen van je hond te lezen. Die zijn veel belangrijker.

 

 

overgenomen uit het boek: kalmerende signalen van Turid Rugaas

met aanvulling van Saskia van Teijlingen